Değerli okurlarımız, çalışma hayatında kayıt dışı istihdamla mücadele kapsamında yürütülen denetimler her geçen gün daha da sıkılaşmaktadır. Son günlerde de emniyet güçleri tarafından işverenlere ait ticari araçların kimler tarafından kullanıldığı bu denetimlerin önemli başlıklarından biri haline gelmiştir. Özellikle şirket adına kayıtlı araçların, şirket çalışanı olmayan veya sigortalı bildirimi yapılmamış kişiler tarafından kullanıldığının tespiti halinde, durum Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) açısından kayıt dışı istihdam kapsamında değerlendirilmekte ve işverenler hakkında idari para cezaları uygulanabilmektedir.

Bu yazımızda, şirket araçlarının şirket çalışanı olmayan kişilerce kullanılması halinde SGK tarafından uygulanabilecek cezaları, hukuki sonuçları ve işverenlerin karşılaşabileceği riskleri mevzuat çerçevesinde ele alıyoruz.

SGK Denetimleri ve Tespit Süreci

Ticari araçlara yönelik trafik denetimleri sırasında aracın bir şirkete ait olduğunun anlaşılması halinde sürücünün kimlik bilgileri üzerinden SGK kayıtları kontrol edilmektedir. Sürücünün ilgili işyerinde sigortalı olarak bildirilmediğinin tespit edilmesi durumunda trafik birimlerince tutanak düzenlenmekte ve konu SGK’ya bildirilmektedir.

SGK, kendi kayıtları ile trafik denetim tutanaklarını karşılaştırarak sigortasız çalışma durumunun varlığını değerlendirmekte ve gerekli idari yaptırım sürecini başlatabilmektedir.

SGK Tarafından Uygulanabilecek İdari Para Cezaları

Şirket aracını kullanan kişinin sigortalı çalışan olmaması durumunda işveren hakkında aşağıdaki yaptırımlar uygulanabilmektedir:

İşe Giriş Bildirgesi Verilmemesi Cezası

Sigortalı işe giriş bildirgesinin verilmemiş olması halinde her bir sigortasız çalışan için idari para cezası uygulanır.

Sigortalı Bildirimlerinin Yapılmaması

Aylık prim ve hizmet belgelerinin verilmemesi veya eksik verilmesi durumunda her ay için ayrıca ceza uygulanması söz konusu olabilir.

Kayıt Dışı İstihdam Yaptırımları

Fiilin kayıt dışı istihdam kapsamında değerlendirilmesi halinde, asgari ücret katsayılarına bağlı olarak hesaplanan idari para cezaları uygulanabilir. İhlalin tekrarı halinde cezalar katlanarak artabilmektedir. 

İş Kazası ve Trafik Kazası Halinde Doğabilecek Sorumluluklar

Şirket çalışanı olmayan veya sigortasız bir kişinin kullandığı araçla meydana gelen kazalar, işveren açısından yalnızca idari para cezası riski doğurmaz.

• SGK tarafından yapılan ödemelerin işverene rücu edilmesi söz konusu olabilir.
• Maddi ve manevi tazminat sorumluluğu doğabilir.
• Yaralanma veya ölümle sonuçlanan olaylarda ceza hukuku sorumluluğu gündeme gelebilir.

Bu nedenle araç kullanımına ilişkin sorumluluklar yalnızca trafik mevzuatı açısından değil, iş ve sosyal güvenlik hukuku açısından da değerlendirilmelidir.

Ceza Uygulamasında İstisnai Durumlar

Bazı durumlarda araç sürücüsünün şirket çalışanı olmaması idari para cezası uygulanmasına yol açmayabilir. Örneğin:

• Araç, yazılı sözleşme ile başka bir kişi veya firmaya kiralanmışsa,
• Sürücünün sigortalılığı kiralayan kişi veya firma tarafından sağlanmışsa,

bu durumda sosyal güvenlik yükümlülüğü aracı kiralayan tarafa ait olacaktır.

Uygulanan Cezalar Hukuka Uygun Mudur?

Her ne kadar şirkete ait araçların şirket çalışanı olmayan kişiler tarafından kullanıldığının bir trafik kontrolü veya kaza gibi sebeplerle anlaşılması durumunda SGK tarafından “sigortasız işçi” çalıştırmaktan bahisle ceza kesilmekte ise de bu dudum hukuka uygun değildir. Öyle ki şirket aracını kullanan kişi “şirketin sigortasız çalışanı” olabileceği gibi her zaman “şirket çalışanı” dahi olmayabilmektedir. Şirket ortaklarının eşinin, çocuklarının, akrabalarının ve hatta arkadaşlarının şirket aracını kullanmasına hukuken hiç bir engel yoktur. Ancak ne yazık ki yukarıda belirttiğimiz üzere böyle bir durumda yani aracı kullanan kişinin şirketin sigortalı çalışanı olmadığının tespit edilmesi durumunda SGK hiçbir somut deliler dayanmaksızın “sigortasız işçi çalıştırmaktan” dolayı ceza kesmekte ve SGK ile ters düşmekten korkan veya bu cezanın hukuka aykırı olduğunu bilmeyen işverenler de dava açmak yerine cezayı ödemeyi tercih etmektedir. Nitekim karşılaştığımız somut bir olayda şirket yetkilisi olan kişi şirkete ait aracı bayram tatilinde kullanması için başka bir şirkette sigortalı mühendis olarak çalışan bir arkadaşına vermiş, yolda yapılan denetim sırasında söz konusu kişinin o şirkette sigortalı olmadığının tespit edilmesi üzerine şirkete “sigortasız işçi çalıştırmaktan” dolayı ceza kesilmiştir. Yukarıda belirttiğimiz üzere söz konusu kişi o sırada başka bir şirkette sigortalı çalışan olduğu halde SGK buna itibar etmeyerek ceza uygulaması yapmıştır. Oysa ki kesilen cezanın hukuka uygun olabilmesi için aracı kullanan kişi ile aracın ait olduğu şirket arasındaki iş ilişkisinin somut delillerle ortaya koyulması gerekmektedir. Sadece yapılan denetime istianeden eksik inceleme ve araştırma sonucu kesilen cezalar hukuka aykırı olup, açılacak dava neticesinde iptali gerekmektedir. Bu konuda Erzurum Bölge İdare Mahkemesi tarafından emsal niteliğinde bir karar verilmiştir; 

Sonuç

Şirket adına kayıtlı ticari araçların şirket çalışanı olmayan kişiler tarafından kullanılması, SGK tarafından kayıt dışı istihdam kapsamında değerlendirilebilmekte ve işverenler açısından yüksek tutarlı idari para cezaları ile hukuki sorumluluklara yol açabilmektedir. Ayrıca meydana gelebilecek kazalar halinde rücu davaları ve tazminat yükümlülükleri gibi önemli mali riskler ortaya çıkabilmektedir.

Bu nedenle işverenlerin, şirket araçlarının kullanımını sosyal güvenlik mevzuatına uygun şekilde düzenlemesi ve fiili kullanım ile sigortalılık bildirimleri arasındaki uyumu sağlaması büyük önem taşımaktadır.

Saygılarımla

23.02.2026